Od bobasa do Samprasa cz. 7

Kiedyś na zajęciach poleciliśmy dzieciom dotknąć dłonią stopy w podporze tyłem. Wielokrotne upadki zostały zwieńczone wspólnym wnioskiem: „Nie da się!''. Ale wśród tej zbiorowej skargi rozległ się jeden głos zadowolenia: „To łatwe. Co dalej?”. Był to głos ucznia o wybitnej koordynacji ruchowej, a jednocześnie niesamowicie sprawnego. Chłopak ten świetnie gra teraz w tenisa, co bardzo ułatwiła mu wrodzona koordynacja ruchowa, czyli zdolność do uczenia się nowych ruchów, adaptacji motorycznej i szybkiej reakcji na nowe zadania ruchowe. Koordynacja to podstawa nie tylko w tenisie. Minitenis daje możliwości jej rozwoju. Ćwiczenia z dwiema i więcej piłkami jednocześnie, ćwiczenia z rakietami, konieczność ciągłej oceny odległości poruszającego się obiektu itp. doskonale rozwijają tę cechę. Na koordynację składa się kilka elementów: zdolność orientacji czasowo-przestrzennej, spostrzegawczość i szybkość reakcji, zręczność, zwinność, czucie równowagi, zdolność do przestawiania działań ruchowych oraz rytmizacja.

W czasie i przestrzeni

Orientacja czasowo-przestrzenna to cecha podstawowa w tenisie – pozwala ocenić odległość piłki i celu, dokładnie określić położenie ciała i wykonać ruch w odpowiednim kierunku. Jak kształtować tę cechę poprzez minitenis? Po pierwsze wykorzystujemy wszystkie „rzucanki'', a szczególnie element kozła w tych ćwiczeniach. Doskonałe będą rzuty do ruchomego celu, np. dużej piłki podrzucanej przez trenera, którą trzeba trafić w powietrzu lub po koźle. Bardzo dobrze, jeżeli w miejscu ćwiczeń jest ścianka. Dzieci wykonują rzuty jedną i więcej piłkami, dla utrudnienia można wprowadzić rzuty i chwyty po wykonaniu dodatkowego ruchu, np. obrotu lub przysiadu. Bardzo popularną u nas zabawą jest odmiana „polowania'', w którym para dzieci zbija kolegów z miejsca, gdzie umieszczona została piłka na znaczniku, bez możliwości przemieszczania się z nią. Jeżeli dodamy do tego, że piłek jest ok. 30 i polujący musi ich błyskawicznie szukać, mamy zabawę o potężnym oddziaływaniu na koordynację. Orientację czasowo-przestrzenną dobrze będą rozwijały także uproszczone gry zespołowe. Absolutnie niezbędne są tzw. ścieżki gimnastyczne, na których dziecko wykonuje przewroty przez bark – i w przód, i w tył.

Jak piłkarz i bokser

Trzy zmysły decydują o jakości postrzegania – wzrok, czucie i słuch. Należy zaproponować dzieciom takie ćwiczenia, aby rozwijały wszystkie te cechy jednocześnie: gry i zabawy z piłkami różnego rodzaju, rzuty zza pleców ucznia, który ma złapać piłkę najpóźniej po pierwszym koźle, wyścigi ze startami na określony sygnał dźwiękowy lub wizualny. Zręczność to zdolność koordynacji i manipulacji kończynami górnymi. Tu otwiera się wręcz atlas ćwiczeń oswajających z piłką i rakietą. Przykłady ćwiczeń w kształtowaniu zręczności: kozłowanie, podbijanie, żonglerka jedną lub wieloma piłkami, rzuty o ścianę jedną lub dwiema piłkami jednocześnie, kręcenie rakietą, rzut i chwyt rakiety, która wykonała pełny obrót, kozłowanie i podbijanie jedną stroną, obiema stronami, kantem lub rączką rakiety. Można wykorzystać różne przybory – chwytać piłki w pachołek, obracać woreczki na rakiecie, rzuty ringo, itp. Zwinnością określa się zdolności koordynacyjne w odniesieniu do ruchów lokomocyjnych, a celem jest adaptacja umiejętności poruszania się do potrzeb tenisa. Metodyka obejmuje szeroki zakres ćwiczeń uefektywniających pracę nóg. Ćwiczenia podstawowe obejmują trening z piłkami leżącymi na ziemi lub podrzucanymi. Bardzo korzystne jest wzbogacanie warsztatu trenerskiego o ćwiczenia zaczerpnięte z piłki nożnej i boksu. Doskonałym przykładem jest żonglerka balonami. Dobre efekty daje praca ze skakanką i drabinką poziomą. Należy pamiętać o tym, że ćwiczenia zwinnościowe przyczyniają się do rozwoju dynamiki startów i zatrzymań oraz umiejętności ustawienia nóg do uderzeń tenisowych.

Skaner i wycieczka

Równowaga to świadomość ułożenia ciała w przestrzeni i umiejętność utrzymania go w optymalnej pozycji w zależności od sytuacji. Polecamy ćwiczenia na ławkach, równoważni, rozciągniętej skakance, namalowanej linii – przejścia, przejścia z obrotem, przysiadem; z trenerem na dużej piłce (pełna asekuracja!) – w klęku, leżeniu, siadzie i staniu; przyjmowanie trudnych i chybotliwych pozycji , np. w czasie zabawy w berka. Zdolność do szybkiego przestawiania działań ruchowych kształtują u dzieci różne formy zmiennego wysiłku, np. biegi przełajowe, sztafety z pokonywaniem przeszkód, tory przeszkód, ścieżka gimnastyczna i różnorodne formy berka. Dla uzyskania płynności ruchu absolutnie potrzebna jest rytmizacja. Kształtują ją ćwiczenia ze skakankami albo drabinką, doskonałe są zajęcia z muzyką. Ze względu na złożoność ruchu ćwiczenia koordynacyjne wymagają od dziecka maksymalnej koncentracji uwagi. Czyli czegoś, o co u dziecka naprawdę niełatwo. Wiek przedszkolny i wczesnoszkolny jest pod tym względem wyjątkowo trudny – monotonnymi ćwiczeniami można dziecko błyskawicznie znudzić, więc zajęcia muszą być przemyślane. Doskonałym sposobem są zajęcia relaksacyjne prowadzone w formie pracy wyobraźnią: liczenie oddechów, „skanowanie” wyobraźnią całego ciała, rozluźnianie mięśni, wycieczki w wyimaginowany świat (np. na ciepłą plażę z iskrzącym się w wodzie słońcem). Dzieciaki się bawią, a jednocześnie uczą skupiania uwagi na wybranym obiekcie.

Jacek Multan i Krzysztof Walter